Ben and Co

"Жаңаеуразияның" құпиясы

Кеше Еуропадан келген достарыммен кездестім. Қазақстан мен (Алматы-Астана), Қырғызстанға үш аптаға қыдырып келіпті. Ол жақтың жастары демалыстарын бір жылға алдын ала жоспарлап, сосын осылай ел-елді шарлап жүреді емес пе? Кеше кафеде жолыққан соң, қалта телефоннан сурет қана қондырып, толықтай жазу мүмкіндігі болмап еді. Олқылықтың орнын толтыру үшін жұмыстарымды ысырып тастап, осы жазбаны жазып отырмын. Ослодағы оқырманға мың сәлем!!!

Бэн "Жаңаеуразия" жобасын дүниеге әкеліп, жүзеге асырушылардың бірі. Негізі ой да, идея да осы Бэннен шыққан болатын. Отызға әлі жасы жете қоймаған жігіттің пысықтығына, табандылығына риза боламын.

"Бәрі де ойламаған жерден басталды", - дейді Бэн Алматының "Дербес" сырасын ұрттап қойып. Біз қазір "Льдинка" кафесіндеміз (Панфилов пен Бөгенбай батыр). Кісі қарасы аз. Мында көбіне сыра ішуге келетін тәрізді. Сонымен Бэн маған "Жаңаеуразия" құпиясын ашып берді.

"Ол кезде мен әскери борышымды өтеп жүргенмін. Тәрбиесі қиын, бұрын қылмыскер болған жасөспірімдерді қайта тәрбиелеу ісіне жұмылдырылдым. Сол жақта жүргенде интернет арқылы Орталық Азия туралы кітап жазып жүрген бір кісімен таныстым. Сөйтіп оған кітабын жасауға анау-мынауға қолғабыс еттім. Әскери борышым аяқталған соң, Берлиндегі университеттегі бір оқытушыдан (аты-жөні есімде қалмады) дәріс алдым"

Бэннің Орталық Азияға деген махаббатының оянуына дәл осы оқытушы себепші болды. Себебі бұл мұғалімнің академиялық білімі өте жоғары. Әрі қазақ пен қырғыз басшыларын өте жақыннан танитын, олардың саясатын қолдайтын кісі болып шықы. Тарихты, әсіресе тілді жақсы білген ол Бэн тәрізді білсем деген құштарлықтан көзі жанып тұрған жігерлі жасқа білгенімен бөлісуден аянбапты. Бұл кезде Бэннің университеттегі білімі де аяқталған. Сөйтіп, "Халық Банкіне": "Шетелдік студенттердің біліктілігін шыңдау бағдарламасы бойынша сіздерге барып, жұмыс істегім келеді", - деп хат жазады.

Бір күні "Құрметті Бэн, сіздің ұсынысыңың құп алынды. Біздің Банкке келіп, тәжірибеден өте аласыз" деген жауап келгенде қуанышымды шек болмады. Дереу билет алып, сапарға жиналдым. Армандаған Алматыны көретін болдым. Бірақ Алатаудың баурайындағы әсем қала мені қуанышпен қарсы алмады. Халық Банкіне келіп, хатты көрсеткенімде: "Кешіріңіз, біз тәжірибеден ешкімді өткізбейміз" деп менің олардан келген хатыма да назар аудармастан шығарып салды,

- дейді.

Осылайша Бэн екі апта уақытын үй іздеумен (Райымбектің бойындағы үйлердің бірінде тұрыпты) кетіпті. Билет пен Алматыға келу үшін жұмсалған барлық ақша құмға сіңген судай зая болды...

Германияға келген соң, ойлана-ойлана Ашық Қоғамды Дамыту Инстиутының "Шығыс-Шығыс" бағдарламасы негізінде "Жаңаеуразия" жобасын ұсындым.

Бала кезден бірге өсіп келе жатқан Олли (Шын есімі Оливер. Суретте оң сол жақтан бірінші) техникалық жағын мойнына алып, Прагадағы Ләйламен танысып, ақыры 2005 жылы осы жобаны бастады. Содан бері көп нәрсе өзгерді. Жобаға жыл сайын жаңа жастар келді. Бэн өзі болса, қазір Голландияда тұрады. Shell компаниясында жұмыс істейді. "Қазақстанға келіп жұмыс істеу үшін әдейі осы компанияға жұмысқа орналастым", - дейді ол.Суретте: Олли, Асхат, Бэн, Гарет, Саша, (түсірген Крист)

]]> http://urimtal.wordpress.com/?p=566 Fri, 11 Jul 2008 10:45:12 +0000 urimtal http://urimtal.kk.wordpress.com/2008/07/11/%d0%b0%d0%bb%d1%82%d1%8b%d0%bd%d1%81%d0%b0%d1%80%d0%b8%d0%bd-%d0%bc%d2%b1%d1%80%d0%b0%d0%b6%d0%b0%d0%b9%d1%8b%d0%bd%d0%b4%d0%b0/ Күн ыстық. Нұргелді екеуміз түріктің кафесінен түскі ас іштік те, екіге бөлініп кеттік. Ол өз жұмысына ("Қостанай таңы" газетінде фототілші) мен Ыбырай Алтынсарин атындағы мұражайға бет алдым.

Мұражайға кіріп барсам, әскери форма киген әдемі бір келіншек отыр екен. Аса бір сақтық шарасын қажет ететін ғимаратқа кіргендей әсерленіп, мұражайда құнды бір деректер бар болар деген ой санамда жылт етті. Мұражайды аралау үшін 20 (жиырма) теңге төледім. Гид сұрап едім, 150 теңге деді. Сізге "қазақша гид керек пе?" деп, қызметші менен екі рет қайталап сұрағанын қайтерсің. "Иә" деп қазақша сөйлейтін гид сұрап тұрып алдым. "Суретке түсіремін" деп едім, алғашқыда "суретке түсіруге болмайды" деді де, сосын бір жаққа барып рұқсат сұрап келсе керек. "Әр сурет үшін 100 теңге" деді. Солай. Мұражайдан сурет түсіре алмадым. Пардон!

Мұражай екі қабаттан тұрады. Бірінші қабатында Ыбырай атамыздың салған алғашқы мектебінің макеті бар. Сосын архив құжаттары, суреттер. Құнды дерек жоқ. Гидтің сөзіне қарағанда барлық негізгі деректер Орынбор, Қазанда қалыпты. Бұл жерде тек көшірме құжаттары. Ал мұражай 1991 жылы ашылған. Екінші қабаты Мәриям Хакімжанова апайымызға арналған. Бәрінен де Ахмет Байитұрсұновтың соңғы сәтіндегі суретін көріп, тіксініп қалдым. Қорқынышты екен. Жүзі сұп-суық. Әдетте Ахмет атамызды көз әйнек кейіп, қара сақал-мұртымен бір қырындап қарап тұрған кейпін көріп үйреніп қалған едім. Мына суреті тым үйрейлі. Ең бастысы сақал-мұрты, көзәйнегі жоқ. Кәдігімгі жәл ату жазасының алдында түсірген суртке ұқсайды. Асыл алаш азаматы... Оның қасында Бейімбет атамыздың да суреті сондай. Бұрынғы шашы бір жағына қайырылып, күлімдеп тұрған Бейімбет емес...

Екеуі де (т.б. алаш қайраткерлері) Ыбырай мектебінен алғаш сауат ашқан жандар ғой. Екінші қабатында Мәриям апайымыздың тұтынған заттары. Кітаптары, алған марапат қағаздары. Шығарған өлеңіне арнап бір ән шығарған екен. Қасындағы үнтаспаға қарап, магнитафоннан тыңдайтын шығармын деп ойлап едім, магнитафон істемейді екен. Солай өлкетану мұражайына бүгін бара алмаймын. Қазір Алтынсарин ауданындағы "Сосновый бор" деген жерге барамын. Орман іші дейді. Ертең ол жақта Қостанай облысы жас журналистерінің форумы өтпек. Бір секцияны мен жүргіземін. Сәттілік тәлеп, дұға қылыңдар!

Қостанайдан жазған бұрынғы жазбаларым мына жерде.

Жаздың аптап ыстық күнінде Алматы көшелерінде жан-жағына алақ-жұлақ қарап, ғимараттарды суретке түсіріп жүрген туристер көзге жиі ұшырасады. Астананың мерейтойы, көрші Қытайдағы олимпиада ойындары, Қашаған дауы... бәлкім осы жайттар туристер легінің көбейюіне әсер еткен болар. Бұл жолы Қазақстанда саяхаттаған шетелдіктердің блогтарына шолу жасағанды жөн көрдім.(Суретте: Discovery арнасынан Бейбітшілік пен келісім сарайын көріп, әсерленген шетелдік блогшының коллажы)

Қазақстанға келетін болсаңыз, шай ішетініңізді ұмытпаңыз. «Шетелге саяхаттауға шыққандарға арналған кейбір кеңестер» атты жазбада осындай сөйлемдер бар. Бір-бірлеріне ақыл-кеңес бергенді, көргенімен бөліскенді ұнататын американдықтар «Егер үйдің иесі сізге шайды толтырып құятын болса, бұл іш те, тайып тұр деген сөз. Ал сыйлы қонағына бір қойды бауыздайтынын білесің бе?» деп риторикалық сұрақ қояды.

«Қазақтардың үйіне қонаққа баратын болсаңыз кішкене сыйлық ала барғаныңыз жақсы. Тәтті-пәтті дегендей. Тек алкоголь (арақ) апарушы болмаңыз»

деп кеңес береді.

Шетелдіктердің жазбаларының барлығында дерлік, Борат фильмімен салыстырулар жүріп отырады. Бұл Борат фильмін Батыстағылар үлкен қызығушылықпен тамашалағанын дәлелдейді. «Бұл жердің Бораттың фильміне ешқандай байланысы жоқ. Қазақстан бизнес сапар үшін өте қолайлы», – депті жоғарыдағы блогтың иесі.

Гуттерберт Брич-Томпсон мен Архибальд Куинтин атты неміс жұбы да өздеріне Қазақстанның ұнағанын айта келіп, көргендері мен көңілге түйгендері Бораттың фильміндегі оқиғаларға үш қайнаса сорпасы қосылмайтынын тамсана жазыпты.

«Біз бұл жерді өте әдемі жер екенін білмеппіз. Мүлдем Борат мырзаның бейнелегеніндей емес. Қымбат көліктер көшеге сыймай тұр. Мерседес, БМВ, GMC, Infiniti тәрізді көліктерді әдемі жүргізушілер айдап жүр. Әрине қымыздың да, шұбаттың да дәмін таттық. Бірақ онша ұнаған жоқ. Есесіне өзге тамақтар өте дәмді екен. Адамдар өте мейірімді. Бірақ тауарлардың бағасы өте қымбат. Сондықтан Қазақстаннан ертерек кетіп, сахатымызды Қырғызстанда жалғастырмақ ойымыз бар»,

– деп жазыпты

Әзірге мотоциклмен бір елді тұтас шарлап шығу біздің табиғатымызда жоқ болғанымен, американдықтар мұндайды өте жақсы көреді. Осындай байкерлердің бірі екі аяқты көлігімен өткен аптада Семей-Кереку (Павлодар)-Қарағанды-Қостанай-Орал өңірлерін шарлап шығыпты. «Қазақстан менің ойлағанымнан мүлдем басқа ел екен» деп өз күнделігіне осы сапарынан алған әсерлерін тізіп жазған. Қызық оқиғалардың бірі Кереку жолының бойында орын алыпты. Қап-қара болып киініп алған байкерді жергілікті полиция қызметкері тоқтатып, тергей бастапты. Американдық: "Менің бұл түрімді көріп, «террорист» деп ойлап қалған болар" деген күдігін жасырмады. Өзінің бес күндік сапарын түйіндеген байкер қазақтар туралы ойларын былай өрнектепті:

1. Қазақ батыр халық. Борат фильміне ешқандай қатысы жоқ.
2. Еңбекқор халық. Адам төзгісіз жағдайда өмір сүріп келеді. Географиялық тұрғыдан алғанда Қазақстан Австралияға көбірек ұқсайды.
3. Барлық жердегідей жақсы мен жаман араласып жатыр. Өте кедей бірақ әрқашан көмекке қол ұшын созуға даяр тұрған жандар бар. Ішіп алған жастар мен мүмкіндікті пайдаланып сенің мүлкіңді жымқырып кетуге даяр тұратын әйелдер де кездеседі.
4. Адамдар өте келбетті. Қазақтар өте әдемі екен. Шығыс пен Оңтүстік Азияның және Таяу Шығыстың халқына, моңғолдорға сәл келіңкірейді.

Бұдан басқа:

«Ислам мен Христиан діні бұл жақта басымдыққа ие. Дін ұстанушылардың өзара түсінісуі жақсы. Кеңес Одағында тәрбиеленгендер дінді онша қатты ұстанбайды. Халқына қонақжайлылық тән. Көшпенді мәдениетінен қалған дәстүрдің бірі - балаларын кішкентай кезінен үлкенді сыйлап, мейірімділікке тәрбиелейді»

деген де пікірлер бар.

«Қазақстан Батыс сарапшыларының көзімен». Вирджиния Постер есімді америка зерттеушісі әлемдегі бай елдердің мінез-құлқын өзінің зерттеу жұмысына тақырып етіп алыпты. Ақшасы көп адам қымбат та, бағалы заттарға үйір болады деген өмірдегі қарапайым қағидаға дәлел іздеген зерттеуші «Америкадағы африкандықтар мен латын-американдықтар азиялық американдықтар мен ақтарға қарағанда қымбат көліктер мен өзінің мансап-дәрежесін көрсетіп тұратын дүние-мүлікке құмар», – депті. «Алайда, Қазақстан тәрізді елдің қазіргі жағдайы маған түсініксіздеу, – дейді Вирджиния өзінің жазбасында. Батыс зерттеушілер жаңа "ақшалы" елдердің қатарына кіретін Қазақстанды өзгелерден бай мұнай-газ қоры ерекшелеп тұр. Қазақстан өзінің астанасын өзгерткенде де белгілі бір саяси мақсаттарды көздегені белгілі.

Астана қаласын құлпыртып, гүлдендіру үшін аты танымал архитекторларды қызметке шақырып, мұнаралы үйлерді, зәулім ғимараттарды тұрғыза бастады. Бұндай құрылыстар Дубай тәрізді елде салынса, қалыпты жағдай ретінде бағалауға болар еді. Ал қазіргі Астанадағы құрылыстардың көпшілігі несиеге салынып жатқаны таңқалдырады»

деген таңданасынтарын жасыра алмапты.

Көптеген шетелдіктерді тамсантып жатқан Астананың ғимараттарын көрсем деп армандап жүрген шетелдіктер көп екен. Солардың бірі monstercomments.com өз блогында «Бейбітшілік пен келісім сарайын» көрсем деген арманын суретпен бейнелепті.

«Өткен түнде Дисковери телеарнасын көріп отырып, осы ғимаратты көзім шалды. Бұл Бораттың келген елі емес пе? Бұл сарайға барып, көзбен көргім келеді», –

дейді блогшы өзінің «Армандаған сапарым: Бейбітшілік пирамидасы» атты жазбасында.

Жаңа ғана Қатарымызға үш төрт блогшы қосылды, ағайын!

Құттықтаймын.

Сонымен олар:

Абат, Асқар, Арай, Алтынай

Толығырақ Жаңаеуразияда

Осылайша жол бойы көргенім мен көңілге түйгенімді сол блогқа жариялап отырдым. Былайша айтқанда, пойыз ішінен мобильді репортаж жасадым :)

Енді міне, Ақтөбеге келіп, (Ерлан мен Аршатқа көп рахмет) қонақ үйден интернет таппай отыр едім. Содан қалта телефонды ақтарып көрсем, оны ноутбукке қосып ақ, интернеттке кіруге болады екен. Осы жазбаны солайша жазып отырмын.

Егер Сіз қалта телефоныңыз арқылы блог жүргізгіңіз келсе, мына мәлімет Сізге пайдалы болады д.о.

• Телефоныңыздан go@blogger.com мекен жайына MMS немес email жолдаңыз
• Блогыңыз ашылды деген хабар және клейм код (кілт сөз тәрізді) жауап келеді
• Бұдан соң қалта телефоныңыз арқылы жазба орната бересіз.
• Телефоның СониЕриксон маркасы болса (барлық түрі үшін емес),суретті блогқа орнатқанда автоматты түрде ашылып, жауап келеді.
  

Сәттілік тілеймін.

Пы.Сы. Қытай пойызында екі күн жүріп келіп, аман-есен оралдым. Денім сау. Еш жерім ауырған жоқ. Сенбі күні ИншАллаһ, «Қазақ тілінде блог жүргіздің қыр-сыры» деген тақырыпта семинар тренинг өткіземін. Қатысамын десең, хабарлас.

Таксимен әуежайға жетіп, екінші қабатқа жүгіріп жетсем, ұшақтың Қостанайға ұшып кеткеніне 20 минут болыпты. Маңдайымнан мұздай тер бұрқ ете қалды.

Хайырлысы осы болар деп өз өзіме келдім. Бәлкім, бармағаным да дұрыс шығар деп бір сәтке мың-сан ойдың жетегінде кеттім. Қаншама рет маңызды кездесулерге кешігіп жеткенім есіме түсті тағысын тағы. Содан кассаға барып, билетімді ауыстырайын десем, кассир түскі 14.25-те тағы бір рейс бар екенін айтты. Тек оған орын жоқ екен. "Болып қалуы да мүмкін" деді. Содан не билетімді өткізе алмай, не күтерімді білмей абдырадым. Ақыры күтуге бел будым. Қасыма билет алып беруге жәрдемдескісі келген алыпсатарлардың келгені есімде. Уақыт таянғанда кассаға Қостанайға билет сұрап тағы бір жолаушы келді. "Здравствуйте, мне на похроны матери (орыс. Сәлеметсіз бе, анамның жаназасына баруым керек)" деді. Үстінде қара кәстүм шалбар. Қолында неге екенін екі-үш жас шыбық ұстап алыпты. Орын болса, бірінші кезекте осы кісіге берілетіні түсінікті еді. Үмітім үзілуге сәл қалды. Дегбірсіздене бастадым. Жолаушыларды тіркеу уақыты басталғанда, орын босап қалар ма деген дәмемен кассаны торуылдап жүрген біздерді байқаған билет бақылаушысы: "Неге өтпейсіңдер?" деп сұрады. Жағдайды айтып түсіндіріп едім. "Қанша бересің? Өзім ақ реттеп берейін. Паспортыңның арасына үш мың теңгені қыстырып маған өткіз" деді. Дегенін орындап, қасына келіп едім. «Заңды түрде өткізсең алты мың төлеу керек екенсің. Бес мың бер» деп қарап тұр. Мен заңды түрде ауыстырып алсам деген ниетімнің барын айттым. Көңілі түсіп кетті. «Онда алты мың теңге айыппұл төлейсің» деді. Ашулы.

- Студентпін. Бары осы үш мың, - деп күлбілтелей бастап едім, алған билетімді ашып қарап: "Елу мың теңгеге билет алып жүрмісің! Қой билетті өткіз де пойызбен бар!" - деді. Жаңағы үш мың теңгеге реттеп беремін деген ойынан не себепті айнып қалғанын сұрап едім, бес мың теңге деп тұрып алды. Ақыры ұшақтан бос орын табылып билетімнің айыппұлын төлеп, сол рейске үлгеріп міндім. Анасының жаназасына бара жатқан кісінің де құжат тіркеу бекетінен аман-есен өткенін көрдім.

Осы жазбаны қазір Қостанай қаласынан жазып отырмын. Ертең тренинг. Қонақ үйдің теледидарынан КВН көріп отырмын. "Астана.kz" өнер көрсетіп жатыр :) Сау басыма сақина тілеп алғаным-ай. Әуежайға ертерек баруды әдетке айналдыру керек екен.

Львовтегі туристер көп баратын бір кафе бар. Ол кафеге кірмес бұрын ағаш есікті үш рет қағып, пароль айтасың. Ол пароль: "Слава, Украине! (укр. Украина, жасасын!)" деген сөз. Одан соң қару асынған сақшы: "Араларыңда жау жоқ па?" деп сұрағаннан кейін, оны тексеру үшін жүз грамм ішкізеді (әрине бізге ішкізген жоқ). Арақ ішкен соң маңдайыңда жұлдыз шықса, жау болғаның. Алайда осы уақытқта дейін бұндай тәсілмен бір де бір жау табылмапты. Кафені коммунистердің бункері үлгісінде салған. Даяшылары да сондай киімде. Тамақтары да сондай. Ыдыстары да жауынгерлердікіндей. Брынзуля деген салатты жеп отырып біраз әңгімелестік.

Протест. Көшеге шықсақ, таңертең митинг жасап отырғандар қайтадан келіпті. Кафеге кіріп бара жатқанда жоқ болатын. Палаткаларын құрып, жазуларын іліп, қайтадан протестке дайындалып жатыр. Олардың бұндай қарсылықтарының себебі мынау екен: Львов қаласы 2012 жылы өтетін Еуропаның Олимпиада ойындарына қатыспақшы. Соған орай жергілікті бюджеттен ақша бөлініп жатыр. Әлгі жастар "қала бәрібір де өтпейді. Ақша дұрыс нәрсеге жұмсалып жатқан жоқ" деп қарсылық танытып жатыр.

Арсенал. Кафеден үйге қарай қайтып бара жатқанда XVII ғасырда салынған арсеналдың қасынан өттік. Негізі Львовтың іргетасы XIII ғасырда салынған екен. Бұл жерлерде еврейлер, орыстар, армяндар көп тұрыпты. Бір жерінде мұсылмандар тұрған район бар дегені де есімде. Соғыс кезінде немістер жөйттердің синагогасын қиратқан екен. Қазір тек қабырғалары қалқайып тұр.

Қосымша суреттерді тамашалаймын десеңіз мында өтіңіз...

Толығырақ….

- Қазақстан дейсіз бе? Бай ел ғой. Бірақ автократия бар ғой деймін.

Бүгін Қазақ елінде болып көрмеген бірақ Қазақстан туралы көп естіген украиналық жастың аузынан осы сөзді естіп ойланып қалдым. "Қазақстан өзінің демократиялық жолын қалап жатыр" деп айтқаныммен бұл сөзімде шынайылықтан гөрі, күдіктің басым болғаны анық еді. Бір емес бірнеше украиналықтардың аузынан: "Байлығы тасып жатқан ел, бірақ даму жағынан бізден бес жылға артта қалған" дегенді естисің. Бәлкім еуропаға жақын әрі белгілі бір деңгейде орыс ықпалынан құтылғандықтан солай дейтін шығар деп ойладым да қойдым. Мен бұл елде қонақпын ғой...

Әлгінде метроның эсколаторымен түсіп келе жатқанда анық аңғардым, Киевте ""украиндықтардың өз өздеріне деген сенімдерін оятуға бағытталған жарнамалар өте көп. Жаңаеуразияда жарнама туралы көп жазып жүргендіктен, еріксіз киевтегі жарнамаларға көзім түскен. Себебі бұл елде оның барлығы тек қана мемлекеттік тілде. Мәселен, метродағы көлік ішінде Інжілдің үзіндісі бар.

Қай жаққа қарасаң да, кәсіпкер украин, спортсмен украин, отбасының ұйытқысы  болған украин, әдемі украин, әртіс украин, әкім украин, Отанын шексіз сүйетін украинның күлімдеп тұрған суреттерін көресің.

Бұның барлығы жалпы халыққа үлгі болатын жанның күні бойы көз алдында тұруына алып келері сөзсіз.

Украина қазір кімге арқа сүйесін? Өз аяғынды нық тұр деуге де ерте. "Бөрі арығын білдірмес...." тің кебін киіп тұр. Таңертең жұмысқа жанталасқан, ал кешке жұмыстан шаршап келе жатқан, көздерінде бір мұң бар адамдарды көрдім. Бірақ олар өз елдерінің уығын нықтап, шаңырақтарын көтеріп жатыр.

Алматыда біраз уақыт тұрсам да Шарын шатқалында болмаппын. Туған сіңлім тұрмыс құрып, тойға 8 наурыз қарсаңында жол тарттым. Алматының көктемін көрмегелі 3-4 жыл болыпты. Алманияның жаңбырлы көктеміне үйреніп қалғандықтан ба білмедім, басқаша әсерде болдым. Көшеге шықсам гүлі де гүлдеп, қызы да гүлдеп, бәрі құлпырып кетіпті. Күн жарқырап тұр. Көше толған жастар. Көбісі студенттер болса керек..
Той жақсы өтті. Мейрамды да өткізіп, тойды да өткізіп, туған күнді де өткізіп қайта ұшар уақытқа бір күн қалғaн. Алматыға келсем, Көңілашар Шарын шатқалына баруды ұйымдастырыпты. Керекинфо сайтынан танысқан қыздардың басы қосылып, жеті қыз болып жолға шықтық. Алматыдан шыққаннан жол бойы сапарсерігіміз жолаушыларға тарихтан мәлімет берді. Бір өкініштісі тек орыс тілінде баяндады. Мен Шарынды ары кетсе 1,5 сағаттық жер екен деп ойлап жүргем. Сөйтсем 3 сағаттан аса жүретін жер екен. Ертесі таңғы сағат 5:00 де әуежайға қарай шығу керек, автобус бұзылса ұшағымнан қалып қоям ба екен деген ойлар да мазалады. Бірақ шүкіршілік, аман-есен барып қайттық. Шатқалды әркім өз көзімен көрмесе, әсемдігін cөзбен де, суретпен де жеткізе алмаймын.....

Шарын шатқалы Шарын өзенінің жағалауында 154 километрдей жерге созылады. АҚШтың Аризонасындағы Гранд Каньонға ұқсайтын Шарын шатқалы еліміздің шығысында Қытай шекарасына жақын жерде орналасқан. Шатқал шамамен 12 млн. жылдар бұрын пайда болған, биіктігі 150-300 метр. Туристердің жиі баратын жері "´Долина замков" екен. (Орысша уикипедия) Шынында да шатқалдың бейнесі қатарынан тізілген қамалдарға ұқсайды. Қолда барда алтынның қадірі жоқ деп, баяғыдан бері қайда жүргем деген ойда қалдым... Туған жердің табиғаты алуан түрлі әр-қилы, сұлу. Сіздер де уақыт болғанда барып қайтыңыздар, өкінбейсіздер! Таза ауа жұтып, қаланың әбігерге тола дағдылы күндерінен демалуға септігі тиеді. Жеңіл көлікпен барған тіптен ыңғайлы, самаурынға шай қойып, қуырдақ не шашлық жасап, тапшан астында тамақтануға болады. Көңілашар шақырмағанда әлі күніге дейін мұндай сұлулықтан хабарсыз жүре берер ме едім :) Сондықтан осы экскурсияны мүмкін еткен Көңілашарға үлкен рахмет!
Келесі кездескенше....

Біздің үйдің Азаматы кеше Шарын шатқалына университеттегі достарымен барып келген еді. Фотоаппаратымды құшақтап кеткен. Бірді-екілі суреттерін жариялап отырмын. Шарын шатқалдарын тамашалайтын кез келген тәрізді.

Жігіттер жан-жақтан жиналыпты. Біріне аға, біріне іні болып бірге араласып жүреді. Кейбіреулері жатақханада тұрады.

Райымбек, Ербол, Әсет! Жігіттер, оқып отырсаңдар, Сендерге үлкен сәлем!

Отнято все -
Честь, Родина и Имя.
Ты человеком был, за то наказан
И заклеймен как вещь или как скот.
Отпечатки пальцев рук обеих
Пойдут вослед, в аду тебя найдут.
В том носовом платке,
Которым слезы вытирают человек свободный.
Ты вышиваешь нитью.
Пусть прочитают люди,
Которым Бог позволил жить.
перевод с латышского Анда Лице - автор оригинала

Мұражайды аралап жүріп, сұрқия езіп-жаншуды біздің де ата-бабаларымыз бастан өткергенін ойладым. Осы тәрізді барақтарда олар да төрт бүктеліп жатып, аштан бұратылып о дүниеге аттынды емес пе? Қаншама қазақтың зиялысы қызыл саясаттың құрбанына айналды? Бізде әл күнге дейін Қабанбай мен Бөгенбайды шатастыратындар көп. Менің ойымша, ұлттық тарихымыздан хабар беретін мұражай ашатын уақыт келді. Өз өткенімізден не себепті ұялып жүргенімізді түсінбеймін.

Латыштықтар аз ғана ел. Ешкімге арқа сүйемейді. Бірақ немістерді Ресейге қарағанда өздеріне жақын тұтатыны аңғарылады. ЕуроОдаққа мүше болғаннан кейін қымбатшылық белең алыпты. Бұны маған Ригада оқып жүрген қазақ жастары айтты.

Түстен кейін ригалық Рихард есімді 12-сынып оқушысы (Ол БарКэмптегі көмекші топтың белсенді мүшесі болатын) бізді Риганың биік мұнараларының біріне апарды. Ол 13 ғасырда салынған шіркеу болатын. Қазір шіркеу мұражай қызметін де, шіркеу қызметін де атқарады. Кешкі алтыда ол жерде тегін концерт болды. Қызық. Діни ғибадатханада концерт өтеді екен. Рихард одан соң, бізге керамика дүкенін аралатты. Қыштан жасалған бұйымдар көзді арбайды. Амал қанша, ақшамның барлығы таусылып қалған еді. Есіңде шығар 1 лат 240 теңге тұрады! Зергер досыма бір бұйым алсам ба деп едім, болмай қалды. Хайыр, ИншАллаһ!

Кешке Ригаға келгелі бері кездесе алмай жүрген осындағы қазақ студенттерімен танысудың сәті түсті. Ербол Лайма сағатының алдында күтіп алды. Лайма (латыш тілінде бақыт дегенді білдірсе керек) сағатын ригалықтардың бәрі біледі. Себебі кездесетін адамдардың барлығы сол жерде кездеседі.

Айтпақшы, ең үлкен жаңалық бүгін қара дорбаның иесі табылды. Оның кім екенін өзің де жақсы білетін шығарсың. Енді тегін сымсыз интернеттің қызығын қашан көретінім белгісіз. Алматыға жеткенше үнсіз қалуым мүмкін. Бірақ сен үндемей қалып жүрме!!! Мына тамақты (балық, қуырылған картоп, соус) кеше Чили Пиццаға барғанда арнайы суретке түсіріп едім. Мүмкін біреуге қызық болар...

Сурет ресейлік блогшының блогынан алынды. Суреттің ішінен таныстарыңды кездестіріп жатсаңдар, айтыңдар...

Әлһамдулиллаһ! Қазақтың үш баласы бүгін құшағыңа енді, Рига! Көктемгі ауа райыңмен қарсы алдың...

Әзірбайжандық програмист (ПиЭйчПишник) Рашатпен біздің Қуаныш тез тіл табысып кетті. ТЕРМИНаторлармен араласу бізге қайда :) Әуежайдағы ойларымды мына жерден оқи аласың.

Суреттегі мына азаматты танырсың деп ойлаймын.

Үйдің қасынан 21 автобус "Нұр Астана" мешітінің алдына тоқтайды екен. Тез жеттім. Бесін намазына (неге екенін ол жерде "песін" деп жазыпты) адам онша көп жиналмады. Имам жас жігіт. Намаздан соң, еліміздің, дініміздің амандығын тілеп, дұға қылды. Мешіттің ішін суретке түсірмек ойым болды. Бірақ жұртты күдіктірмейін деп райымнан қайттым. Шығар есікте ақпан айының намаз кестесін үлестіріп жатыр екен, маған да біреуі тиді. Есік ауызында қалдырған аяқ киімімді алып кигелі жатсам, ішінде бірнәрсе жылт-жылт етеді. Киізден жасалған ұлтараққа сары жіптен өрнек салған екен. Ішім қылп ете қалды. Біреудің аяқ киімін әкетіпппін. АстағфирАллаһ! (Аллаһ кешіре гөр!). Кірерге тесік тапсамшы. Дереу аяқ киімдер тұрған жерге барып, өз аяқ киімімді тауып, әлгіні орнына қойдым. Мойнымнан үлкен бір жүк түскендей жеңілдеп қалдым.  Егер иесі келіп, іздеп жатқан сәтіне түссем немесе аяқ киімді киіп, ауыстырып алғанымды үйге барған соң байқасам ше? Басқасы-басқа дәл мешітте мұндай жағдай болса, жағдайым қиындап кетер ме еді. Талай достарымның аяқ киімдері мешітте жоғалғанының куәсі болғаным бар. Кей сәттерде білместікпен мен тәрізді ауыстырып кететіндер де болатын шығар. Көпшілігіміз сол "барахолкадан" киінеміз емес пе? Аяқ киімдеріміз бірдей.

Мешіттен шығып, сыртынан суретке түсіріп, дүкенге барсам, ет бітіп қалыпты. "Гросс" дүкенінде бар деген соң, сол жаққа барып, ет және үлкердің халал печеньесін алдым. Аялдамамды да оңай таптым. Бірақ автобусымды жарты сағат күттім. Сөйтсем, мен отырған 21 автобус қарсы бағыттағы аялдамаға тоқтамай жүрген қалпы, айналып кетеді екен. "Бәсе", деймін ішімнен "өзгелері екінші, үшінші айналыммен жүріп жаттыр. Менікі неге келмейді?" Астанының сары шұнақ аязына тоңып тұрғанымда әйтеуір 21 автобустың да қарасы көрінді-ау. Әлһамдулиллаһ! Келешекте бұл автобустың іші мешітке асыққан мұсылмандарға толы болатын шығар деп ойладым.

Жолдорбамды қамдап, бір күннің ішінде Астанаға қарай тарттым. «Атамекен-Асар» Қоғамдық бірлестігінен Жаңагүл Жайнагүл (жөндеген Бақытнұрға рахмет) хабарласып, «Блогтың азаматтық қоғамдағы орны» деген тақырыпта семинар өткізуге ұсыныс білдірген болатын. Оның үстіне Ригаға баратын визамды рәсімдеу үшін де елшілікке соғуым қажет. Астанада сонымен қатар Қанат досым тұрады.

Астанаға пойызбен таңертең таңғы жетіге қарай келдім. Купейный вогон болды. Қасымдағы екі әскери жігіттің бір бөтелке арақты бөлісіп ішпегенін айтпағанда жақсы жеттім.

Қанат таңертең вокзалдан күтіп алды. Астананың аязы сәл бетті шымшып, мұрныңды тістейді. Бірақ Алматыдағыдай суық емес болып көрінді. Жатақханада келіншегі екеуі тұрады екен. Таңғы шәйді ішіп, Жайнагүлге хабарластым. Сөйтсем, Астана қаласының ішкі саясат департаментінің адамы ауысып, белгілеген шара келесі күнге қалдырылды. Қайтып Қанатқа бардым, Латвия елшілігіне хабарластым. Олар виза үшін чек сатып алу керектігін айтты.

Астанаға соңғы рет екі жыл бұрын келген едім. Қала біршама өсіп, өзгеріпті. Әсіресе, автобус ішінде Назарбаевтың «Қазақ қазақпен қазақша сөйлессін» деген сөзді жазып қойғандары қызық көрінді. Әсемгүл группаласым, Аграрныйдың ректоратында жұмыс істейді. Кейін оның да бөлмесінен сол табақтай хабарландыруды көрдім. Қазақ қазақпен қазақша сөйлеспегенде енді қай тілде сөйлесулері керек екен деп ойлайсың... Сөйтсең, ана тілімді тұншылықтырып бара жатқан орыс тілі бар екен ғой. Астанада орыс тілінің үстемдігі қатты сезіледі екен. Бұны әсіресе елшілікке (Латвия елшілігі суреттегі биік ғимараттың он екінші қабатында орналасқан) барғанда байқадым. Менің мемлекеттік тілдегі құжаттарымды қабылдамады. Нотариуске барып, аударып кел деп қайтарып жіберді. Қорланғаным-ай. Ел болып әупірімдеп, іс қағаздарын мемлекеттік тілге көшірдік деп шулап жүргенімізде, қазақ жеріндегі шетел елшіліктері мемлекеттік тілдеріңді түсінбейміз деп, шетелге шығуға қажет құжаттарды орыс тілінде болуын талап етуде. Сонда мемлекеттік тілдегі құжаттарды орыс тіліне аударып, тапсыруға мәжбүрсің. Біржолата неге ағылшын тілінде сұратпайды екен деп те ойлайсың. Бірақ амал қанша? Олар үшін орыс тілі шет тілі ғой. Көнуге тура келді...

Елшілікке одан соң, визаға деп алуым қажет чекті алу үшін біраз сарсаңға түстім. Автобустарда Алматыдағыдай: «Оптовка, Барахолка, прямо по Ташкентской, Саяхат» деп айғайлап тұрмайды екен. Сұрамасаң айтпайды. Жаяу-ақ баратын жере автобуспен барған кездерім көп болды. Автобупен жүріп мынадай қызықтарды байқадым:

1. Астанада Абай мен Сейфуллин көшелері қиылыспайды екен
2. Банк атында аялдамадар бар. Мәселен, Народный банк, АТФ банк, Казком т.б.
3. Цветы деген жерлерде Гулдер жеген аударма жоқ
4. Автобустың контроллерлері қазақша сөйлейді
5. Пробкалардың ең көбі он минут болды
6. Кішкентай автобустар жылдам барады, бағасы 45 теңге. Үлкендері 40 теңге
7. Ең танымал көшелердің бірі Республика көшесі. Интернет, ақша айырбастау нүктелері бар
8. Кенесары көшесімен тік жүре берсең, Қарағандыға, одан әрі қарай Алматыға жетесің.
9. Автобус ішінде жасы кішінің үлкен адамға орын беруі дегенді байқамадым. Үлкендер де жастарға орын бер деп талап етпейді. Бос орын жоқ болса, түрегеп тұра береді.
10. Аялдамалардың көпшілігі қазақша аталып, хабарланады.